အထွေထွေဗဟုသုတ

ပုဂံေခတ္ထက္ေရွးက်တဲ့ ပ်ဴေခတ္ ပန္ထြာဘုရင္မႀကီး၏ ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ေဟာင္းသို႔

ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ဆိုတာ ပန္ထြာဘုရင္မႀကီးရဲ႕ အမုန္းက်ိန္စာနဲ႔ ျပည့္ေနတဲ့ၿမိဳ႕၊ ရာဇဝင္ ေတြစီးဆင္းခဲ့တဲ့ၿမိဳ႕၊ ႏွစ္ေပါင္း၂၀၀၀ ခန႔္သက္တမ္းရွိတဲ့

ျမိဳ႕၊ ပ်ဴယဥ္ေက်းမႈေတြ ထြန္း ကားခဲ့တဲ့ပ်ဴၿမိဳ႕၊ ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္အျဖစ္ အသိအမွတ္ျပဳခံရတဲ့ၿမိဳ႕ႀကီးပဲ ျဖစ္ပါတယ္။ အဲ့ဒီဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ေဟာင္း

ၾကီးကို ဒီႏွစ္ၾသဂုတ္လတုန္းက သေရေခတၱရာၿမိဳ႕ေဟာင္းသို႔ သြားၿပီးေနာက္ ဝင္ေရာက္ေလ့လာျဖစ္ခဲ့ပါတယ္။

ဗိႆႏိုးက ယူနက္စကို (UNESCO) ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္ေဒသအျဖစ္ ၂၀၁၄ ခုႏွစ္မွာ အသိအမွတ္ျပဳခဲ့တဲ့ ပ်ဴၿမိဳ႕ေဟာင္း သုံးၿမိဳ႕ထဲကတစ္ၿမိဳ႕

ျဖစ္ပါတယ္။ ဒီပ်ဴ ၿမိဳ႕ေဟာင္း သုံးၿမိဳ႕ကေတာ့ ဟန္လင္း၊ ဗိႆႏိုးနဲ႔သေရေခတၱရာၿမိဳ႕တို႔ပါ။ ဟန္လင္းက စစ္ကိုင္းတိုင္းေဒသႀကီး ေ႐ႊဘို

ျမိဳ႕နားမွာရွိၿပီး ဗိႆႏိုးက မေကြးတိုင္းေဒသႀကီး ေတာင္ တြင္းႀကီးၿမိဳ႕နားမွာရွိကာ သေရေခတၱရာကေတာ့ ပဲခူးတိုင္းေဒသႀကီး ျပည္ၿမိဳ႕နား

မွာ ရွိပါတယ္။ ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ေဟာင္းႀကီးက ေတာင္တြင္းႀကီးၿမိဳ႕ အေနာက္ဘက္ ၁၂ မိုင္ဝန္း က်င္မွာရွိၿပီး အနီးဆုံး႐ြာကေတာ့ ကုကၠိဳခြ႐ြာပဲ

ျဖစ္ပါတယ္။ ဗိႆႏိုးေရွးေဟာင္းနယ္ ေျမထဲဝင္တဲ့ ဝင္ေပါက္က ေတာင္တြင္းႀကီး-မေကြးကားလမ္းေပၚမွာ ရွိပါတယ္။

ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕က A.D ၁ ရာစုကေန ၅ ရာစုအတြင္း ပ်ဴယဥ္ေက်းမႈထြန္းကားခဲ့ တဲ့ပ်ဴၿမိဳ႕ေဟာင္းတစ္ၿမိဳ႕ဆိုေတာ့ ႏွစ္ေပါင္း ၂၀၀၀ ခန႔္သက္

တမ္းရွိေနပါၿပီ။ ၿမိဳ႕ႀကီး က ပုံသဏၭာန္အေနနဲ႔ စတုရန္းမက်တက်ပုံရွိၿပီး ဧရိယာအေနနဲ႔ကေတာ့ ၃.၃ စတုရန္း မိုင္က်ယ္ဝန္းပါတယ္။

ျေမာက္ဘက္၊ အေရွ႕ဘက္နဲ႔ေတာင္ဘက္ေတြမွာ အုတ္ၿမိဳ႕႐ိုးေတြ ရွိၿပီး အေနာက္ဘက္မွာေတာ့ ၿမိဳ႕႐ိုးကိုတူးေဖာ္ေတြ႕ရွိတာမ်ိဳးမရွိေသးပါဘူး။

အေနာက္ ဘက္မွာ ေရကန္ႀကီးႏွစ္ကန္ရွိေတာ့ ၿမိဳ႕တည္ကတည္းက ၿမိဳ႕႐ိုးမရွိခဲ့တာလည္းျဖစ္ႏိုင္ ပါတယ္။ ၿမိဳ႕႐ိုးတစ္ဖက္စီမွာ ၿမိဳ႕ဝင္

ေပါက္ေတြသုံးခုစီရွိတယ္လို႔ သိရပါတယ္။ ၿမိဳ႕ဝင္ ေပါက္ေတြက ေပ ၂၀ က်ယ္ၿပီး အဝက်ယ္တဲ့ကေတာ့ပုံလိုတည္ေဆာက္ထားတာပါ။

ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ေဟာင္းကို ၁၉၀၅ ခုႏွစ္မွာ ေက်ာက္စာဝန္ေတာ္စိန္ခိုက ပထမဆုံးစူး စမ္းေလ့လာခဲ့တာပါ။ ၁၉၅၉ ခုႏွစ္ကစၿပီး ျမန္မာႏိုင္ငံေရွး

ေဟာင္းသုေတသနဌာနမွေရွးေဟာင္းသုေတသနပညာရွင္ေတြက ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ေဟာင္းႀကီးမွာ ေရွးေဟာင္းကုန္း ေတြကို စနစ္တက်တူးေဖာ္ခဲ့

ရာမွာ ၂၀၁၅ ခုႏွစ္အထိ ေရွးေဟာင္းကုန္းေပါင္း ၆၇ ကုန္းတူးေဖာ္ၿပီးျဖစ္ပါတယ္။

ၿမိဳ႕ေဟာင္းႀကီးထဲမွာ ၿမိဳ႕႐ိုးေတြ၊ ၿမိဳ႕ဝင္ေပါက္ေတြအျပင္ ဘာသာေရးအေဆာက္အ အုံေတြ၊ လူေနအေဆာက္အအုံေတြနဲ႔ နန္းေတာ္ရာကိုပါ

တူးေဖာ္ေတြ႕ရွိထားၾကပါတယ္။ ေရွးေဟာင္းသုေတသန ျပတိုက္ႀကီးလည္းရွိၿပီး ျပတိုက္ထဲမွာလည္း ပ်ဴအ႐ိုးအိုးေတြ၊ ဒဂၤါး ျပားေတြနဲ႔ ေရွး

ေဟာင္းပစၥည္းမ်ားစြာကို ေတြ႕ႏိုင္ပါတယ္။ ၿမိဳ႕ေဟာင္းအထြက္နားမွာေတာ့ ပန္ထြာဘုရင္မၿမိဳ႕ဦးေစတီအျဖစ္တည္ခဲ့တဲ့ ေ႐ႊေရာင္ေတာ္ဘုရား

ကို ဖူးေျမာ္ႏိုင္ပါတယ္။

ဗိႆႏိုးအေၾကာင္းေျပာမယ္ဆိုရင္ ပန္ထြာဘုရင္မႀကီးအေၾကာင္းကိုလည္း ခ်န္ထား လို႔မရႏိုင္ပါဘူး။ ပန္ထြာဘုရင္မက အလြန္ေခ်ာေမာလွပ

တယ္လို႔ နာမည္ႀကီးၿပီး ဗိႆ ႏိုးၿမိဳ႕ႀကီးကို တစ္ဦးတည္းအုပ္ခ်ဳပ္ခဲ့တဲ့ဘုရင္မပဲျဖစ္ပါတယ္။ ပန္ထြာဘုရင္မရဲ႕မိခင္ က စႏၵမုခိဘီလူးမႀကီးျဖစ္

ျပီး ဒ႑ာရီအရ မဟာသမၻဝနဲ႔ စူဠသမၻဝမ်က္မျမင္မင္းသားႏွစ္ ပါးကို စကၡဳအလင္းရေအာင္ ကုစားေပးခဲ့ရင္းလက္ကို ကိုင္တြယ္မိလို႔ ပဋိ

သေႏၶတည္ရွိခဲ့ ကာ ပန္ထြာဘုရင္မကို ဖြားျမင္ခဲ့ပါတယ္။ ရေသ့တစ္ပါးကေမြးစားခဲ့ၿပီး ႀကီးလာတဲ့အခါ မွာေတာ့ ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ႀကီးကို တည္

ေထာင္ခဲ့ပါတယ္။ ဗိႆႏိုးနတ္မင္းနဲ႔ ေရွးဘဝကေမာင္ ႏွမေတာ္စပ္ခဲ့လို႔ ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ကိုဖန္းဆင္းၿပီး ေပးအပ္ခဲ့တာလို႔လည္း ေျပာၾကပါတယ္။

ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ကို ဝန္းရံထားတဲ့ ရန္ပယ္ေခ်ာင္းဆိုတာရွိၿပီး ရန္သူေတြလာတိုက္ခိုက္တိုင္း အတုလစည္ေတာ္ႀကီးကိုတီးလိုက္တာနဲ႔ ေခ်ာင္းထဲေ

ရေတြတလေဟာစီးက်လာၿပီး ရန္သူ ေတြေရွ႕ဆက္မလာႏိုင္ေအာင္ တားေပးေလ့ရွိပါတယ္။ ထိုစဥ္က သေရေခတၱရာၿမိဳ႕ကို အုပ္ ခ်ဳပ္ခဲ့တဲ့ဒြ

တၱေဘာင္မင္းႀကီးက အင္မတန္ဘုန္းတန္ခိုးႀကီးကာ ပန္ထြာဘုရင္မႀကီးအေၾကာင္း ကိုၾကားသိရလို႔ ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ကိုတိုက္ခိုက္ၿပီး ပန္ထြာဘုရင္

မႀကီးကို မိဖုရားအျဖစ္ သိမ္းပိုက္ ဖို႔ႀကိဳးစားခဲ့ေပမယ့္ ဒီစည္ေတာ္ႀကီးရဲ႕အစြမ္းေၾကာင့္ မေအာင္ျမင္ခဲ့ပါဘူးလို႔ဆိုပါတယ္။

အဲဒါနဲ႔စည္ကိုဖ်က္ဆီးဖို႔ သူလွ်ိဳတစ္ေယာက္ကို တန္ခိုးႀကီးရေသ့အျဖစ္ ဟန္ ေဆာင္ေစၿပီးေစလႊတ္ခဲ့ပါတယ္။ သူလွ်ိဳရေသ့က ပန္ထြာဘုရင္မ

နဲ႔တကြ ဗိႆႏိုးျပည္ သူျပည္သားေတြကိုပါ အယုံသြင္းခဲ့ၿပီး စည္ႀကီးကိုဖ်က္ဆီးခဲ့တာေၾကာင့္ သေရေခတၱရာ ကစစ္တပ္ႀကီးလာတိုက္တဲ့

အခါ စည္ႀကီးကိုတီးလို႔အသံမထြက္ေတာ့ပါဘူး။ ရန္ပယ္ ေခ်ာင္းကလည္းေရမက်လာေတာ့ တိုက္စစ္ကိုအလူးအလဲခံခဲ့ရပါတယ္။ ေနာက္ဆုံး

မွာေတာ့ ဒြတၱေဘာင္မင္းရဲ႕လက္ေအာက္ကိုဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ေရာပန္ထြာဘုရင္မပါ က် ေရာက္ခဲ့ရပါေတာ့တယ္။

ဗိႆႏိုးၿမိဳ႕ေဟာင္းႀကီးသမိုင္းကစိတ္ဝင္စားစရာေကာင္းသလို ကမာၻ႔အေမြအႏွစ္ အျဖစ္လည္း အသိအမွတ္ျပဳခံထားရေတာ့ ဂုဏ္ယူစရာပါ။

ပုဂံေခတ္ထက္ေရွးက်တဲ့ ပ်ဴေခတ္အေၾကာင္းကိုလည္း တီးေခါက္မိေစလို႔ ခရီးေတြျပန္ထြက္လို႔ရရင္သြား ေရာက္ေလ့လာသင့္တဲ့ေနရာတစ္ခုပဲ

ျဖစ္ပါတယ္။

credit;

Unicode

ဗိဿနိုးမြို့ဆိုတာ ပန်ထွာဘုရင်မကြီးရဲ့ အမုန်းကျိန်စာနဲ့ ပြည့်နေတဲ့မြို့၊ ရာဇဝင် တွေစီးဆင်းခဲ့တဲ့မြို့၊ နှစ်ပေါင်း၂၀၀၀ ခန့်သက်တမ်းရှိတဲ့မြို့၊

ပျူယဉ်ကျေးမှုတွေ ထွန်း ကားခဲ့တဲ့ပျူမြို့၊ ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်အဖြစ် အသိအမှတ်ပြုခံရတဲ့မြို့ကြီးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲ့ဒီဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းကြီးကို

ဒီနှစ်သြဂုတ်လတုန်းက သရေခေတ္တရာမြို့ဟောင်းသို့ သွားပြီးနောက် ဝင်ရောက်လေ့လာဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။

ဗိဿနိုးက ယူနက်စကို (UNESCO) ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ်ဒေသအဖြစ် ၂၀၁၄ ခုနှစ်မှာ အသိအမှတ်ပြုခဲ့တဲ့ ပျူမြို့ဟောင်း သုံးမြို့ထဲကတစ်မြို့

ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီပျူ မြို့ဟောင်း သုံးမြို့ကတော့ ဟန်လင်း၊ ဗိဿနိုးနဲ့သရေခေတ္တရာမြို့တို့ပါ။ ဟန်လင်းက စစ်ကိုင်းတိုင်းဒေသကြီး ရွှေဘိုမြို့

နားမှာရှိပြီး ဗိဿနိုးက မကွေးတိုင်းဒေသကြီး တောင် တွင်းကြီးမြို့နားမှာရှိကာ သရေခေတ္တရာကတော့ ပဲခူးတိုင်းဒေသကြီး ပြည်မြို့နား

မှာ ရှိပါတယ်။ ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းကြီးက တောင်တွင်းကြီးမြို့ အနောက်ဘက် ၁၂ မိုင်ဝန်း ကျင်မှာရှိပြီး အနီးဆုံးရွာကတော့ ကုက္ကိုခွ

ရွာပဲဖြစ်ပါတယ်။ ဗိဿနိုးရှေးဟောင်းနယ် မြေထဲဝင်တဲ့ ဝင်ပေါက်က တောင်တွင်းကြီး-မကွေးကားလမ်းပေါ်မှာ ရှိပါတယ်။

ဗိဿနိုးမြို့က A.D ၁ ရာစုကနေ ၅ ရာစုအတွင်း ပျူယဉ်ကျေးမှုထွန်းကားခဲ့ တဲ့ပျူမြို့ဟောင်းတစ်မြို့ဆိုတော့ နှစ်ပေါင်း ၂၀၀၀ ခန့်

သက်တမ်းရှိနေပါပြီ။ မြို့ကြီး က ပုံသဏ္ဌာန်အနေနဲ့ စတုရန်းမကျတကျပုံရှိပြီး ဧရိယာအနေနဲ့ကတော့ ၃.၃ စတုရန်း မိုင်ကျယ်ဝန်းပါ

တယ်။ မြောက်ဘက်၊ အရှေ့ဘက်နဲ့တောင်ဘက်တွေမှာ အုတ်မြို့ရိုးတွေ ရှိပြီး အနောက်ဘက်မှာတော့ မြို့ရိုးကိုတူးဖော်တွေ့ရှိတာ

မျိုးမရှိသေးပါဘူး။ အနောက် ဘက်မှာ ရေကန်ကြီးနှစ်ကန်ရှိတော့ မြို့တည်ကတည်းက မြို့ရိုးမရှိခဲ့တာလည်းဖြစ်နိုင် ပါတယ်။ မြို့ရိုး

တစ်ဖက်စီမှာ မြို့ဝင်ပေါက်တွေသုံးခုစီရှိတယ်လို့ သိရပါတယ်။ မြို့ဝင် ပေါက်တွေက ပေ ၂၀ ကျယ်ပြီး အဝကျယ်တဲ့ကတော့ပုံလို

တည်ဆောက်ထားတာပါ။

ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းကို ၁၉၀၅ ခုနှစ်မှာ ကျောက်စာဝန်တော်စိန်ခိုက ပထမဆုံးစူး စမ်းလေ့လာခဲ့တာပါ။ ၁၉၅၉ ခုနှစ်ကစပြီး မြန်မာနိုင်ငံ

ရှေးဟောင်းသုတေသနဌာနမှရှေးဟောင်းသုတေသနပညာရှင်တွေက ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းကြီးမှာ ရှေးဟောင်းကုန်း တွေကို စနစ်တကျ

တူးဖော်ခဲ့ရာမှာ ၂၀၁၅ ခုနှစ်အထိ ရှေးဟောင်းကုန်းပေါင်း ၆၇ ကုန်းတူးဖော်ပြီးဖြစ်ပါတယ်။

မြို့ဟောင်းကြီးထဲမှာ မြို့ရိုးတွေ၊ မြို့ဝင်ပေါက်တွေအပြင် ဘာသာရေးအဆောက်အ အုံတွေ၊ လူနေအဆောက်အအုံတွေနဲ့ နန်းတော်ရာကိုပါ

တူးဖော်တွေ့ရှိထားကြပါတယ်။ ရှေးဟောင်းသုတေသန ပြတိုက်ကြီးလည်းရှိပြီး ပြတိုက်ထဲမှာလည်း ပျူအရိုးအိုးတွေ၊ ဒင်္ဂါး ပြားတွေ

နဲ့ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းများစွာကို တွေ့နိုင်ပါတယ်။ မြို့ဟောင်းအထွက်နားမှာတော့ ပန်ထွာဘုရင်မမြို့ဦးစေတီအဖြစ်တည်ခဲ့တဲ့

ရွှေရောင်တော်ဘုရားကို ဖူးမြော်နိုင်ပါတယ်။

ဗိဿနိုးအကြောင်းပြောမယ်ဆိုရင် ပန်ထွာဘုရင်မကြီးအကြောင်းကိုလည်း ချန်ထား လို့မရနိုင်ပါဘူး။ ပန်ထွာဘုရင်မက အလွန်ချောမောလှပ

တယ်လို့ နာမည်ကြီးပြီး ဗိဿ နိုးမြို့ကြီးကို တစ်ဦးတည်းအုပ်ချုပ်ခဲ့တဲ့ဘုရင်မပဲဖြစ်ပါတယ်။ ပန်ထွာဘုရင်မရဲ့မိခင် က စန္ဒမုခိဘီလူးမကြီးဖြစ်

ပြီး ဒဏ္ဍာရီအရ မဟာသမ္ဘဝနဲ့ စူဠသမ္ဘဝမျက်မမြင်မင်းသားနှစ် ပါးကို စက္ခုအလင်းရအောင် ကုစားပေးခဲ့ရင်းလက်ကို ကိုင်တွယ်

မိလို့ ပဋိသန္ဓေတည်ရှိခဲ့ ကာ ပန်ထွာဘုရင်မကို ဖွားမြင်ခဲ့ပါတယ်။ ရသေ့တစ်ပါးကမွေးစားခဲ့ပြီး ကြီးလာတဲ့အခါ မှာတော့ ဗိဿနိုးမြို့ကြီး

ကို တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။ ဗိဿနိုးနတ်မင်းနဲ့ ရှေးဘဝကမောင် နှမတော်စပ်ခဲ့လို့ ဗိဿနိုးမြို့ကိုဖန်းဆင်းပြီး ပေးအပ်ခဲ့တာလို့လည်း ပြောကြ

ပါတယ်။

ဗိဿနိုးမြို့ကို ဝန်းရံထားတဲ့ ရန်ပယ်ချောင်းဆိုတာရှိပြီး ရန်သူတွေလာတိုက်ခိုက်တိုင်း အတုလစည်တော်ကြီးကိုတီးလိုက်တာနဲ့ ချောင်းထဲ

ရေတွေတလဟောစီးကျလာပြီး ရန်သူ တွေရှေ့ဆက်မလာနိုင်အောင် တားပေးလေ့ရှိပါတယ်။ ထိုစဉ်က သရေခေတ္တရာမြို့ကို အုပ်

ချုပ်ခဲ့တဲ့ဒွတ္တဘောင်မင်းကြီးက အင်မတန်ဘုန်းတန်ခိုးကြီးကာ ပန်ထွာဘုရင်မကြီးအကြောင်း ကိုကြားသိရလို့ ဗိဿနိုးမြို့ကိုတိုက်ခိုက်ပြီး

ပန်ထွာဘုရင်မကြီးကို မိဖုရားအဖြစ် သိမ်းပိုက် ဖို့ကြိုးစားခဲ့ပေမယ့် ဒီစည်တော်ကြီးရဲ့အစွမ်းကြောင့် မအောင်မြင်ခဲ့ပါဘူးလို့ဆိုပါတယ်။

အဲဒါနဲ့စည်ကိုဖျက်ဆီးဖို့ သူလျှိုတစ်ယောက်ကို တန်ခိုးကြီးရသေ့အဖြစ် ဟန် ဆောင်စေပြီးစေလွှတ်ခဲ့ပါတယ်။

သူလျှိုရသေ့က ပန်ထွာဘုရင်မနဲ့တကွ ဗိဿနိုးပြည် သူပြည်သားတွေကိုပါ အယုံသွင်းခဲ့ပြီး စည်ကြီးကိုဖျက်ဆီးခဲ့တာကြောင့်

သရေခေတ္တရာ ကစစ်တပ်ကြီးလာတိုက်တဲ့အခါ စည်ကြီးကိုတီးလို့အသံမထွက်တော့ပါဘူး။ ရန်ပယ် ချောင်းကလည်းရေမကျလာတော့

တိုက်စစ်ကိုအလူးအလဲခံခဲ့ရပါတယ်။ နောက်ဆုံး မှာတော့ ဒွတ္တဘောင်မင်းရဲ့လက်အောက်ကိုဗိဿနိုးမြို့ရောပန်ထွာဘုရင်မပါ ကျ

ရောက်ခဲ့ရပါတော့တယ်။

ဗိဿနိုးမြို့ဟောင်းကြီးသမိုင်းကစိတ်ဝင်စားစရာကောင်းသလို ကမ္ဘာ့အမွေအနှစ် အဖြစ်လည်း အသိအမှတ်ပြုခံထားရတော့ ဂုဏ်ယူစရာ

ပါ။ ပုဂံခေတ်ထက်ရှေးကျတဲ့ ပျူခေတ်အကြောင်းကိုလည်း တီးခေါက်မိစေလို့ ခရီးတွေပြန်ထွက်လို့ရရင်သွား ရောက်လေ့လာသင့်တဲ့

နေရာတစ်ခုပဲဖြစ်ပါတယ်။

credit;